BUDISMOAREN HIRU ESKOLA NAGUSIAK

-Sarrera-
Gure gogoaren egungo egoera aurreko ekintzek eragiten dutela erakusten du Budismoak. Hau beti da horrela, zernahi izate-erreinutan jaiotzen garelarik ere. Izate mota guztiak kausa eta efektu legearen ondorio gertatzen dira, hutsik egin gabe.

Gogoa ekintza guztien sorburua da. Gizabanakoaren jokabidea pentsamendu eta sinesmenean oinarritzen da.

Samsara, betiereko sufrimendu egoera, beti agertuko da, gogoa ezjakintasunaren menpe dagoen bitartean. Hauxe da kontua; horrelaxe da, eta ez soilik Shakyamuni Budak esan zuelako.
Irakaspen budistak ezjakintasunetik irteteko metodo dira. Kontuan izanik ezjakintasuna gogoaren egoera bat besterik ez dela, praktika budista argialdi egoera erdiesten saiatzen den gogoaren prozesu bat da. Prozesu honetan bi aldi daude: gauzak beren benetako errealitatean ikasi eta kontenplatzea, eta, ikertutakoaren ulermena lantzea, errealitate horretatik jasotako pertzepzioa zehatza izan dadin.

Budaren izen tibetarra “Sang-gye” da; izen horrek argitzen du planteamendu hau. “Sang”-ek iratzarri esan nahi du, hau da, ezjakintasunaren ametsetik esnatzea. Esnatze hau, iluntasuna argitzen duen eguzkia bezalakoa da. “Gye” hitzak argialdiaren ezaugarriak adierazten ditu, hauek ezjakintasuna desagertu dela adierazteko agertzen eta hedatzen dira. Lore bat bere edertasun guztia hedatuz loratzen denean bezala.

Budak hiru irakaskuntza maila eman zituen, Hiru Ibilgailuak edo Hiru Yanak izenekoak. Gizabanako bakoitzari dagokion maila bere ulermenaren araberakoa izango da.

Hiru eskola nagusi hauek helburu ezberdinak dituzte eta errealitatea erakusteko modu desberdinak.

Lehenengo eskolan, Shravakayanan, pentsamenduaren bi adar nagusiak Vaibashika eta Sautrantika dira. Biek erakusten dute izate baldintzatuaren arrazoia, gizabanakoa betiereko entitate iraunkorra delako sinesmen ezjakina dela.

Okerreko ideia hau gainditzeko zenbait irakaspen ikasten dira. Irakaspen hauek azaltzen dute “ni”-ak ez duela esentziarik, hau da, substantziarik gabekoa eta irreala dela. Behin errealitatea ikusteko modu berri honen ulermen sakona lortuz gero, gizabanakoa horretara ohitzen da eta bere berezko osagai bihurtzen du. Horrela iristen da Shravakayanaren Arhat egoerara, planteamendu honetatik lor daitekeen mailarik gorena dena.

Bigarren eskola, Pratyekabuddhayana, haratago doa. Honen arabera, gizabanakoa bezala, gertakari guztiak, gauza guztiak, ez dira benetan existitzen diren entitateak, irudimenezkoak baizik, amets bateko irudiak diren bezalakoak. Shravakayanan bezala, bi garapen aldi daude: azterketa intelektuala eta, jarraian, errealitatea jasotzeko modu berri baten lanketa. Horrela lortzen da bigarren planteamendu honen gorenera.

Praktikatzaileek beren esnatze prozesuan gertatzen diren hamabi aldiak kontenplatzen dituzte, oinarrizko ezagutza, ekintzak eta berauen karma, inkontzientearen ohiko jarraibideak, eta horrela hurrenez hurren. Aldi hauek alderantzizko ordenan ere kontenplatzen dituzte: hasi heriotzatik, zahartzaroa, jaiotza eta horrela, hurrenez hurren. Planteamendu honen helburua Pratyekabuddhayanaren Arhat egoera lortzea da. Egoera hau gizabanakoaren hustasunaren erabateko gauzatzea da eta baita kanpoko fenomenoen hustasunaren zati bat burutzea ere.

Hirugarren eskola, Mahayana, izaki sentikor ororenganako errukitasunaz mintzo da, eta gizabanakoaren eta gertaera guztien hustasunaz. Eskola honek erakusten du hamar paramiten praktika, fenomenoen ilauntasunaren pertzepzioaren ezagutzan oinarritzen dena.

Errukitasuna eta hustasuna banaezinak direla irakasten du nagusiki tradizio honek. Kontua da, errukitasunak besteen ongizaterako lan egitera bultzatzen duela, eta hustasunaren pertzepzioak gogargituta egiteko aukera ematen du. Hustasunaren pertzepzio honek gogoaren benetako izaera gauzatzera eramaten gaitu. Mahayanaren arabera, gogoaren benetako izaera hori ezagupenaren eta hustasunaren batasuna da, ezagupena eta hustasuna kontzeptuzko gogoaren mugetatik aske egonik.

Planteamendu honetan, aurreko bietan bezala, praktika ikasketa prozesu batekin hasten da, eta bertan, garapen pertsonalaren oinarri bilakatzen da ulermen zuzena. Praktikatzaileak besteei on egiteko ahalegina egiten du, ulertuz, gertaera guztiak errealitate gabekoak eta irudimenekoak direla. Praktika ulermen horretan oinarritzen denean, praktikatzaileak ez du horregatik sari bat jasoko duen uste edo itxaropenik izango.

Mahayanaren ikuspuntua alderdi guztietatik ezagutzea oinarrizkoa da Buda egoera lortzea ahalbidetzen duten gogoaren egoerak lantzeko. Buda egoera: argialdia, gauzen benetako izaeraren ikuspegi sakona, hau da, gertaerek ez dutela benetako esentzia edo substantziarik. Halako hustasuna ez da hutsune soil bat. Aitzitik, berorren bitartez agertzen dira hiru kayak iratzartzearen ezaugarriak.

Hiru Ibilgailuen, erakusketa laburra da hau eta bertan Budaren irakaspen guztiak biltzen dira. Bide budistari ekin nahi dionak zehatz-mehatz ikasi behar ditu irakaspenak eta ondoren praktikan jarri. Budak esan zuen berak bidea erakuts zezakeela, baina argialdia lan pertsonalarekin soilik erdiesten dela.