MAITASUN ETA ERRUKITASUNAREN MEDITAZIOA

Normalki, Dharma praktikatu eta ekintza baikorrak lortzeko konpromisoa hartzen dugunean, oztopoak eta zailtasunak sortzen dira. Izan ere, gure gogoa emozioek lanbroturik egon ohi da. Emozio negatibo nagusia harrotasuna da, besteenganako mespretxua sentitzera eramaten gaituena (norberak bere buruari dion gehiegizko estimuagatik: Ni naiz onena, indartsuena...).
Harrotasun horrek bere-berezkoak ditu jelosia, gorrotoa eta sumindura. Harrotasuna iturburu nagusi dela, atzetik suminduraren emozioa batzen zaionean sortzen dira emaitzarik bortitzenak; ekintza izugarri negatiboak egitera bultzatzen baikaituzte. Ekintza hauek, halaber, etorkizunean erreinu baxuenetan berjaiotzera behartu ahal gaituzte.

Mendebaldeko gizartean, nekez bereizten dira harrotasuna eta gogoaren tinkotasuna. Harrotasunik eza ahultasun gisa ulertzen da. Harrotasuna ego trinkoz egindako eraikin modu bat da. Horrela, itxura horretan ahultasuna da. Pertsona batek izaera indartsua izan dezake, eta adore sendoa helburu bat lortzeko, esate baterako argialdia lortzeko, inolako harrotasunik agertu gabe.

Honela bada, beharrezkoa dugu harrotasuna eta gogoaren tinkotasuna bereiztea; lehena, gainerakoak baino gehiago gareneko ziurtasuna, halako itsutasun bat iradoki duena baita, eta bigarrena, harrotasunaren alderdi negatiboetatik aske dagoen ezaugarria. Era berean, badugu beste ikuskera okerreko bat ere, umiltasuna eta nortasun ahula nahasten dituena. Guk benetan behar ditugunak kemena eta izaera sendoa dira, harrotasunik gabekoak.

Baretasuna eta gogoaren egonkortasuna
Maitasunean eta errukitasunean meditatzea gogoaren egonkortasuna lantzearen eskutik doa. Alabaina, harrotasuna eta sumindura behar bezala baztertzea oso zaila gertatzen da hasiberri batentzat. Horretara iritsi aurretik, gogo baretasuna landu behar dugu, eta, aldi berean, maitasunean zein errukitasunean meditatu. Horixe da Shiné meditazioaren funtsa.

Esate baterako, sumindura kontzeptu edo gogoaren irudia zer diren azter dezakegu. Pentsa ezazu gustukoa ez duzun pertsona batengan, etsaitzat duzun norbaitengan. Etsairik ez baduzu, saiatu noizbait haserrarazi zaituen norbaitengan pentsatzen. Pentsamendu horretan sumindura sentitzen baduzu, ez utzi sentimendu horri aurrera egiten, norbait min baitezakezu. Horren ordez, saiatu sumindura pentsamenduren batekin lotzen, eta ahalegindu ikusten zer iruditzen zaizun: nondik dator? beste pertsonarengandik dator ala zeuregandik?. Zure gogotik datorrela uste baldin baduzu, nondik sortzen da? nola irauten du?, eta, nora joaten da desagertzen denean? Era honetara, sumindura meditaziorako eta gogoetarako gai bihurtzen da.

Noizean behin, rolak trukatzeko metodoa ere landu dezakezu. Norbaitekin oso haserre zaudenean, haren tokian jar zaitezke. Esate baterako, ni Shamar Rinpoché naiz eta zurekin haserre nago. Orduan, zu naizela imajinatuko dut. Horrela, ikuspuntu desberdina izango dut, zurea. Gauza bera egin daiteke jelosiaren eta harrotasunaren sentimenduekin. Hau, Shiné (gogoaren baketzea) modu bat da. Behatu sumindurarekin izaten den egoera emozional indartsuari eta ondoren gogoaren egoera bareari, eta gogoaren esentzia bera behatzera iritsiko zara. Hau, Lhaktong esaten diogun goi mailako irudikatze modu bat da. Metodo hau dauzkazun emozio asaldatzaile guztiei aplikatzen badiezu, guztiz mesedegarria izango zaizu.

Gogoan pentsamendu badaude eta baliabide honen bitartez baretzea lortzen baduzu, benetan bikaina da. Alabaina, zenbait kasutan emozioak oso indartsuak izaten dira eta ezin ditugu kontrolpean izan. Orduan, arnasketaren bidez orekatu behar dugu gogoa. Horretarako, airearen sartu-irtenetan jarriko dugu geure arreta, eta eraginkorragoa izango da.

Jende askok meditazio modu hau arnasketa ariketa gisa ulertzen du sarri. Baina eredu honen funtsa ez dago arnasketan. Nahiz eta gogoa baretu egiten den, era kontzientean eta arreta galdu gabe airea hartu eta botatzean zentratzean, berez, giltza zentratzean bertan dago, gogoaren egonkortasuna.

Zenbaiten aburuz, praktikaren alderdi fisikoak badu garrantzirik, baina ez da hala; funtsezkoa, ariketa horretara ohitzea baita. Alegia, Shiné eta Lhaktong meditazioen arrakasta ez dago meditazio egoeren kontzeptualizazioaren baitan. Hori baino gehiago, praktika hauen oinarria meditazio prozesura ohitzean dago. Desberdindu egin behar ditugu Gompa —bururatu esan nahi du—, eta Sgompa, —meditatu esan nahi du—, entrenatzeko nahiz ohitzeko.

Ulermen egokia meditaziotik eta praktikarekin ohitzetik sortzen dira. Beraz, meditazioa oinarri zehatzen gainean ezarri beharrekoa da. Buda egoera erdiesteko, guztiz baztertu behar dugu bilakaera, beste moduz esanda, munduko erreinu ezberdinei lotuak dauden mundu mailako zoriontasun mota guztiak loturaren bat duten zorion modu guztiak. Norbaitek, esate baterako, lortu nahi izan lezake zoriontasun erlatiboa izate egoera altuago batean, edo erreinu baxuetako sufrimendutik askatu. Edota, Shravakaren egoera baketsua lortzea bila dezake, non beste izakiei inolako onik egiteko aukerarik ez baitago. Alta, beste izaki batzuen onuraren alde aritzeko gaitasuna eta benetako ahalmena, argialdiaren azken egoeran soilik aurki daiteke.

Maitasuna eta errukitasuna - maila erlatiboa
Zoriontasunari diogun atxikimendutik askatzeko, ohartu beharra dago zorionaren iraunkortasunik ezaz eta “izateen ziklotik gogoa askatzen duten lau pentsamendu funtsezkoez”. Gure loturak ahultzen hasten diren neurrian, halako bake bat nabarituko dugu gogoan. Hala, gogoaren egoera hori lorturik, orduan sor liteke baretasuna. Egoera baketsu hori lortzeko giltza maitasun altruistan eta errukitasunean meditatzea da. Maitasuna eta errukitasuna garatu behar ditugu geuregan, harik eta jarrera guztiz naturalak bihurtzen zaizkigun arte. Maitasunak eta errukitasunak, bi ezaugarriok lagunduko gaituzte gure espirituaren garapenean: hasi argialdia lortzeko nahia sortzen zaigun unean eta Budatasuna lortu arte. Orduan, argialdi horrek Buda baten gorputza, hitza, gogoa eta ezaugarriak izango ditu.

Maitasunak eta errukitasunak duten ahalmenaren bitartez, aurkako baldintza guztiak, emozio asaldagarriak, eta samsara eta honen ondorioak suntsitu eta ezereztu egingo dira erabat. Maitasunik eta errukitasunik gabe, beraz, ez daukagu behar beste energiarik. Samsararen kartzelan harrapatuta gaudenean ere, emozioen eta karmaren eraginetara lotuak, maitasunak eta errukitasunak bide egokitik joaten laguntzen digute.

Maitasun eta errukitasun hauen helburua izaki oro da. Izakiak esanda, ez gara geure inguruan daudenez soilik ari (gizakiak). Gogoa duen oro da izaki. Eta izakia non, sufrimendua han. Guk gogoa daukagun eta berorren bitartez sufrimendua esperimentatzen dugun bezala, gauza bera gertatzen zaio edozein izakiri. Hemen, bereizi egin behar dira bizirik egotea eta gogoa edukitzea. Biziduna izate hutsagatik ez du zertan gogoa eduki beharrik. Baina gogoa dagoen tokian kontzientzia dago eta bizitza dago. Orotariko izakiak daude, batzuk oso txikiak dira, hala nola intsektuak. Oso oker kontzeptual ohikoa da kontzientzia egotzi bakarrik tamaina haundia duten izakiei. Sarritan lotzen dugu kontzientzia, lehenengo, adimen maila batekin eta, gero, neurri jakin batekin. Horrela bada, badira zientzialariak eta pentsamendu filosofikoaren zenbait eskola onartzen ez dutenak animalia txikienek, intsektuek, edo itsasoko bizidun ñimiñoenek gurearen antzeko kontzientzia izan dezaketela, nahiz eta onartzen duten itsasoko bizidun handiagoek, izurdeek kasu, badutela kontzientzia.

Kontua da, intsekturik txiki eta ñimiñoena ere plazer bila ibiltzen dela eta beldurra diola sufrimenduari. Arrain txiki baten hegala ukitzen saiatzen bagara, bere erreakzioa alde egitea izango da. Hezitakoa bada, jana ematen dionaren eskua ezagutuko du eta atsegingarria egingo zaio. Lasai hurbilduko da eskuarengana, zeren, gizakien antzera, gustura egon nahi du eta ihes egiten dio sufrimenduari.

Izakiak neurri askotakoak daude, baina gogoa ez da itxura fisikoaren araberakoa. Sufrimendu edo zorion maila, norberaren karmaren araberakoa da. Gogo bera berraragizta daiteke gorputz txiki eta ahul batean, edo balea batean, edota animalia arrunt batek baino gogo gaitasun handiagoa duen errege batengan. Alta, tamainak ez du inolako zerikusirik gogoaren kalitate edo ahalmenarekin. Beraz, izaki guztiek, salbuespenik gabe, gure maitasunaren eta errukiaren helburu izan behar dute. Jarrera bera landu behar dugu izaki guztiekin, eta geure aita, ama edo gehien maite ditugunak izango balira bezala hartu behar ditugu. Kultura tradizionaletan, batez ere ekialdean, familiarteko loturak oso sendoak dira. Aita eta ama dira gehien gurtzen dituztenak, eta jasangaitza egiten zaie haiek min har dezaketela pentsatzea. Horregatik, argialdiko jarreran meditatzen dugunean, adibide hau hartzen dugu eta izaki guztiak geure gurasoak direla pentsatzen dugu.

Mendebaldean, gurasoenganako maitasunak ez du indar bera. Baina desberdintasun hori ez da garrantzitsua meditaziorako. Besterik gabe, pentsatu gehien maite duzunarengan eta jokatu izaki guztiekin pertsona horrekin bezalaxe.

Jakina, ezinezkoa zaigu maitasun eta errukitasun hori izaki bakoitzarentzat banaka garatzea. Baina, izaki guztiak kolektibo bakarra balira bezala har ditzakegu, eta pentsatu beraiek ere geuk beste indarrarekin izan nahi dutela zoriontsu. Garatuko dugu haien zoriontasunaren nahi sendo hau beraien lekuan jarriz. Hala eta guztiz ere, kontuz ibili, nahi hori obsesio edo lotura gerta ez dakizun. Aldiz, kontzentra zaitez izakiak horren bitartez joan daitezen. Jarraitu behar dugu haien zorionaren nahian gogoa mantenduz baina bitartean haren esentziaren kontenplazioa aplikatuz, aurretik aipatu diren sumindura, harrotasun eta jeloskortasun emozioekin egin dugun bezala.

Maitasuna eta errukitasuna. Azken maila
Hasiera batean, izaki guztientzako maitasun horrek fabrikatua eta artifiziala dirudi. Egia esan, ez dugu automatikoki sentitzen. Entrenamenduaren bitartez, pixkanaka-pixkanaka garatuko da, eta, lehenago edo geroago, izaki guztienganako maitasun inpartzial hori sentimen naturala bihurtuko da. Oraintxe bertan, izaki bat edo gehiago maite ditugunean, sarri-sarri, maitasuna partziala da aukeratutakoa baita, eta geure atxikimenduak baitira sorburu. Maitasun espiritualaz ari garenean, ez gara jarrera partzial, esklusibo batez ari, baizik eta gogoaren izaeran oinarritutako jarrera batez, hustasunaz. Hustasunean, guztia adierazten da.

Guk maitasunaren inguruan meditatzen dugu, eta bere izaera hustasuna da, ez izatea. Maitasun horren helburua ere (izakiak) hustasuna da, jakina, azken ikuspegitik begiratuta. Alabaina, maitasun horrek izate natural erlatibo bat du, bere esentzia kontraesan gabe lortzen dena. Desberdina balitz, eta bere horretan berezko errealitate azken bat izatea nahikoa, ez lieke utziko gertakari erlatiboei agertzen. Amets bat egiazkoa balitz, ez luke gogoaren espazioan lekurik izango. Ametsaren esentziak ezaugarri gisa hustasun ispilu bat izango ez balu, ez lirateke irudiak bertan islatuko. Horrela, izakien nahasketaren arrazoia hustasuna da. Dena den, nola agertuko litzateke besterik gabe solidoa eta materiala balitz?

Nahiz eta Bodhicittaren azken zerizanaren kontenplazio hau ulertu beharrekoa izan, hori gero dator. Hasiera batean, batez ere maitasunari eta errukitasunari dagokion alderdia lantzea komeni da, gero, hustasunaren edo Bodhicittaren azken zerizanaren ezagutzan aurrera egiteko. Bodhicittaren azken zerizanaren meditazioaren parez pare, ulermen sakona garatuko da. Batek maitasunean hustasunak ematen dion esanahiaren bitartez meditatzen badu, maitasun goragoko bat sortzen da. Baina ez hori bakarrik, aldi berean, maitasunaren zerizanean meditatzen dugun bitartean, gogoaren bake egonkorra lortuko dugu (Shiné), eta era berean gure nahiaren indarra hazi egingo da. Jardun eta jardun egiten badugu, argialdirako jarrera lortuko dugu, eta besterentzako onura iturri handia sortuko. Maitasun samadhiaren bitartez (murgilpen osoa), azken eta benetako onuran sartuko gara. Gure gogoa azken errealitate aldaezinarekin elkartuko da, gure kontzientzia izaki guztienganako maitasuna ez den beste ezerekin ez betetzeko. Sekula ez zaio uko egingo honi.

Gure meditazioaren indarrarengatik, izakienganako gure maitasuna oilo amak bere txitengatik sentitzen duenaren parekoa izango da. Prozesu hau bere kasa garatuko da, harik eta argialdi egoeran izaki guztiak besarkatu arte. Pixkanaka-pixkanaka, gero eta izaki gehiagori on egiteko ahalmena geureganatuz joango gara. Honek ez dauka zerikusirik telepatiarekin edota asmo jakinekin, guk geuk baino maila apalagoan daudenei energia uhindurik bidaliko bagenie bezala. Kontua da, horrela, berez, jarrera onuragarri eta positiboak bertutearen indarrez lortuko direla. Meditazio honen ahalmena hain da indartsua, besteengana iristen baita. Maitasun hau kanpora zabaltzen da eta igorri, eta beste izaki batzuen gogoan sortzen da, batez ere animalia txikietan, hala nola txorienetan.

El Budismo Hoy-en argitaratua (1997)